Kaç Tane Kişilik Kuramı Vardır? (Sürpriz: Cevap Tüm Şirketi Kapsar!)
Bir gün ofiste otururken, arkadaşım Ahmet bana dönüp “Ya, kaç tane kişilik kuramı var biliyor musun?” diye sordu. Hemen kafamda birkaç tane popüler psikolog, Freud’dan Jung’a, Eysenck’ten Big Five’a kadar sıraladım ve Ahmet’in gözleri büyüyerek “Ama ben, yani daha derin bir soru sormuştum” dedi. O an anladım ki, Ahmet sadece bana kişilik kuramları konusunda bilgi sormuyor, belki de dünyanın en derin sorusunu soruyordu: Kaç tane kişilik kuramı var?
Şimdi, gelin hep birlikte bu soruyu eğlenceli ve biraz da mizahi bir şekilde ele alalım. Tabii, biraz kadın ve erkek bakış açılarından da faydalanarak!
Erkekler İçin Kişilik Kuramları: Bir Sorunun Çözümü, Bir Plan ve Hızlı Bir Karar
Erkekler, çözüm odaklıdır. Her şeyin bir cevabı olmalı, değil mi? O yüzden “Kaç tane kişilik kuramı var?” sorusunun yanıtını verirken, beyinleri hemen “Evet, büyük ihtimalle 3-5 tane kuram vardır, hatta bunları hızla sıralarız, sonra da bir strateji geliştiririz” moduna geçer. Ahmet gibi bir erkek tipi, Big Five’ın temel beş kişilik özelliğini (dışadönüklük, duygusal denge, yeniliğe açıklık, uyumluluk, sorumluluk) size sırasıyla anlatıp, “İşte bu kadar!” derdi. Hızlı ve çözüm odaklı bir yaklaşım.
Ama gerçek şu ki, kişilik kuramları hiç de bu kadar basit değil. Gerçekten de yüzlerce kişilik teorisi var ve çoğu zaman insanlar bu kuramları kendi hayatlarına göre nasıl “uyarlayacaklarına” karar verirken, hiç de hızlı hareket etmiyorlar. Mesela, bir gün “Yani ben ENTJ’yim, her şey kontrolüm altında” diyen biriyle karşılaşırsınız, diğer gün ise birini “Ben aslında biraz daha INFP’yim, ruhsal huzura çok önem veriyorum” diye anlatırken bulursunuz. Peki ya bu 3-5 tane kuram ne oldu?
Kadınlar İçin Kişilik Kuramları: Derin Bağlantılar, Empati ve Biraz Daha Merak
Kadınlar, kişilik kuramlarına daha empatik ve ilişki odaklı bir bakış açısıyla yaklaşır. O yüzden soruyu duyduğunda, “Bu soru sadece kuramları sıralamakla bitmez ki!” diyen bir kadına dönüşebiliriz. Çünkü her bir kuramın altında insan ruhunun, kişisel deneyimlerinin ve duygularının izlerini ararız. “Kişilik nedir?”, “Hangi kuram daha doğru?” gibi sorular bir kadının aklında dönüp durur. Bu, sadece teorik değil, kişisel bir yolculuktur.
Örneğin, Jung’un analitik psikolojisini ele alalım. Jung, kişiliği bilinç dışı arketiplerle ilişkilendiriyordu. Bir kadının “Jung’a göre, senin içindeki gölge nedir?” sorusunu sorması, her şeyi sadece beş maddede özetleyen stratejik yaklaşımın tam zıttıdır. Kadınlar daha çok insanın içsel derinliklerine inmek ister ve bu yüzden kişilik kuramlarını sadece akademik bir bilgi olarak görmektense, ilişkilerde nasıl işe yaradığını sorgularlar.
Ve İşte Şimdi Gerçek Cevap: 400’den Fazla Kişilik Kuramı Var!
Yani, sorumuzun cevabı basit değil. Bilim dünyasında gerçekten yüzlerce farklı kişilik kuramı var. Bu kuramlar, özellikle psikoloji ve sosyoloji alanlarında sürekli olarak gelişiyor. Kimisi 100 yıl öncesinden, kimisi son birkaç yıldan kalma. Freud’un ünlü id, ego ve süper ego teorisi; Jung’un archetype (arke tip) kuramı; Eysenck’in biyolojik temellere dayanan kişilik teorisi; Big Five teorisi, bu alandaki büyük ve yaygın kuramlardan sadece birkaçıdır.
Ama elbette, 400’den fazla kişilik kuramı varken, her biri insan doğasını farklı açılardan ele alır. Kimisi davranışsal, kimisi psikolojik, kimisi ise kültürel faktörlere odaklanır. Yani kişilik kuramları, bir çocuğun rengi gibi – her zaman birden fazla ton ve açıdan bakabileceğiniz bir şeydir!
O Zaman “Kaç Tane Kişilik Kuramı Var?” Sorusu Ne Anlama Geliyor?
Evet, bu soruyu her biri kendi bakış açısıyla yanıtlayan insanlar… Cevap kesinlikle sayılara dökülemeyecek kadar çeşitli. Her bir kişilik kuramı, bir insanın dünyayı nasıl algıladığını ve anlamlandırdığını yansıtır. Kimisi kuramları bir akşam sohbetinde sıralar ve “işte budur” der, kimisi de bir ömür boyu kişiliklerini keşfetmeye devam eder. Sonuçta kişilik, bir nehir gibi akar; teoriler de zamanla bu akışa ayak uydurur.
Şimdi, sıradaki soru size gelsin: Sizce kişiliğiniz hangi kuramla en çok örtüşüyor? Big Five mı, Jung mu yoksa başka bir teoriyi daha mı kabul ediyorsunuz? Yorumlarda buluşalım, bakalım kim ne düşünüyor!