“Dediğim Dedik, Çaldığım Düdük” Deyiminin Bilimsel — Ama Anlaşılır — İncelemesi
Haydi birlikte, gündelik hayatımızda sık duyduğumuz bir deyime — Dediğim dedik, çaldığım düdük — bilimsel bir mercek tutalım. Deyimin ne anlama geldiğini, nereden geldiğini, toplumsal psikoloji ve dilbilim açısından neden işe yaradığını anlatan bir yolculuğa çıkalım.
Deyimin Anlamı: Basit Tanımı
“Dediğim dedik, çaldığım düdük” deyimi, Türkçede bir kişinin – genellikle kendi kararları doğrultusunda – kesinlikle kendi istediği şeyi yapacağının, sözünden dönmeyeceğinin ifadesidir. Bir başka deyişle, “ne dersem o” tavrını temsil eder. ([Atasözleri ve Deyimler][1])
Bu deyim sadece kararlılık göstergesi olarak değil, aynı zamanda otorite, inatçılık, hatta bazen şımarıklık ya da dik başlılık ile de birlikte anılabilir. ([kelimeler.gen.tr][2])
Bilimsel Perspektiften — Deyim ve İletişim Psikolojisi
Dilbilimde ve iletişim psikolojisinde, deyimler yalnızca söz anlamı taşımakla kalmaz; aynı zamanda sosyal konum, güç dengesi, kimlik ve grup dinamikleri hakkında da mesaj verir. Bu bağlamda “dediğim dedik…” deyiminin kullanımı, bir bireyin kendi sözünün geçerliliğini vurgulamasının ötesinde, karşısındakine “benim dediğim olacak” algısı vererek iletişimde güç dengesi kurma aracı olabilir.
Güç ve Otorite İfadesi: Bir kişi bu deyimi kullandığında, hem kendi kararının kesin olduğunu, hem de karşısındakinin bu karara uymasını beklediğini ifade eder. Bu, özellikle liderlik, aile içi kararlar, grup dinamikleri gibi bağlamlarda ortaya çıkar.
Tercih Edilen Kararlılık: İnsanlar belirsizlikten hoşlanmaz; özellikle belirsizliğin yüksek olduğu sosyal ortamlarda, netlik ve kararlılık güven duygusu yaratır. Bu deyim, belirsizliği azaltan, kararları sabitleyen bir işlev görür.
İletişimde Sınır Koyma: Deyim, bazen kişisel sınırlar koyma, kendi sınırlarını belirleme ihtiyacının ifadesidir — “Bu, benim sınırım; buna uyulacak” tarzında bir duruşu yansıtır.
Dilbilimsel olarak da, deyimler kültürel kodlarla yüklüdür — bu deyim, Türkçe konuşulan toplumlarda “kararlılık / otorite / dik başlılık” olarak anlaşılır. Bu da deyimin sosyal bağlamda güçlü bir iletişim aracı olmasını sağlar.
Kültürel ve Toplumsal Yönü
Toplum içinde, bu tür deyimler hem bireysel kimliği hem toplumsal normları yansıtır. “Dediğim dedik, çaldığım düdük” tavrı bazı çevrelerde saygı görebilir; kararlılığı, liderliği ya da netliği temsil edebilir. Örneğin: bir ailede, bir toplulukta, iş yerinde ya da sosyal grupta — belirlenen sınırların korunması, kararların uygulanması bu deyimle ifade edilebilir.
Öte yandan, bu tavır bazen toplumsal eleştiri konusu olabilir. “Sözünden dönmez, başkalarını dinlemez, dik başlıdır” algısı, sosyal ilişkilerde esneklik eksikliği, empati yoksunluğu ya da otoriter duruş olarak yorumlanabilir. Bu da toplumsal bağlarda gerginliğe yol açabilir.
Neden Bu Deyim Bu Kadar Yaygın? — Evrimsel ve Psikolojik Bakış
İnsan beyni, belirsizlikten hoşlanmaz; belirsizlik stres, huzursuzluk yaratır. Evrimsel psikoloji açısından, net ve sabit kurallar — hem birey için hem grup için — güven sağlar. Bu bağlamda bu deyim, hem söyleyen kişinin içsel huzuru hem de topluluk içindeki netliği temsil eder.
Ayrıca, deyimlerin kalıplaşmışlığı, bunları bilince gerek kalmadan kullanmamıza olanak sağlar — karmaşık duyguları, kararları ya da sosyal duruşu tek bir ifadeyle yansıtırız. Bu da iletişim yükünü hafifletir, toplumsal kodları basitleştirir.
Dezavantajları Var mı? — Eleştirel Bir Bakış
Netlik ve kararlılık faydalı olsa da, “dediğim dedik” tavrı bazen esneklikten, empati ve diyalogdan uzak, kapalı bir duruşa dönüşebilir. Bu da iletişim kazalarını, duygusal kopukluğu ve sosyal izolasyonu beraberinde getirebilir. Özellikle modern, demokratik, çoğulcu toplumlarda — karar alma süreçlerinde dinleme, tartışma, uzlaşma gibi beceriler daha ön plana çıkarken — bu deyimin temsil ettiği tek taraflı otorite anlayışı norm dışı ya da olumsuz algılanabilir.
Sizin Açınızdan Ne Anlama Geliyor?
Deyimler, yalnızca söz değil; kimliktir, toplumsal duruştur, iletişim aracıdır. “Dediğim dedik, çaldığım düdük” deyimini siz ne zaman kullanıyorsunuz? Bu deyimi kullandığınızda ne hissettiniz? Kararlılık mı, inat mı, yoksa korumacı bir tavır mı?
Ya da birisi bu deyimi size söylediğinde ne düşünüyorsunuz — saygı mı duyuyorsunuz, yoksa mesafe mi hissediyorsunuz? Bu deyimin sizin hayatınızda, ilişkilerinizde ne yeri var? Belki de bu deyim, geçmişte bir koruma kalkanıydı; belki de gelecekte esneklik, diyalog ve anlayışa yer açmalı.
Siz ne dersiniz? Bu deyimle ilgili düşüncelerinizi merak ediyorum — hem dilin ruhuna hem de insan ilişkilerine ne kattığını beraber konuşalım.
[1]: “Dediğim dedik, çaldığım düdük deyiminin anlamı açıklaması ve örnek …”
[2]: “DEDİĞİM DEDİK, ÖTTÜRDÜĞÜM (VEYA ÇALDIĞIM) DÜDÜK Nedir? TDK Sözlük Anlamı”