Ahıska Türkleri Azeri Mi?
Bugün akşam ofisten çıkıp eve dönerken, biraz kafa dağıtmak için oturduğum kafede gözümü telefonumdan ayırıp etrafıma bakarken bir soru aklıma geldi: “Ahıska Türkleri Azeri mi?” Bu kadar basit bir soru gibi görünebilir, ama aslında oldukça derin bir tarihsel ve kültürel boyutu var. Ben de kendime, “Peki, kimse bu soruyu bana sorarsa ne cevap veririm?” diye sordum. Hadi gelin, bu soruya birlikte bakalım, hem geçmişi hem bugünü hem de olası geleceğiyle.
Ahıska Türkleri Kimdir? Geçmişe Kısa Bir Yolculuk
Öncelikle, Ahıska Türklerinin kim olduğunu anlamamız lazım. Ahıska Türkleri, Gürcistan’ın güneydoğusunda yer alan Ahıska bölgesine ait bir Türk halkıdır. 1944’te Sovyetler Birliği tarafından topraklarından sürülen Ahıska Türkleri, o günden sonra dünyanın farklı köşelerine dağıldılar. Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan gibi pek çok ülkede Ahıska Türklerine rastlamak mümkün. Hani, bazen tanıştığınız birinin “Ben Ahıska Türküyüm” dediğinde, “Ne demek bu, nereden geliyorlar?” diye merak ettiğinizde, işte o anlar aklıma gelir. Ne de olsa, hepimiz bir şekilde bu kimliklerin ardındaki hikayeyi taşıyoruz.
Ahıska Türkleri ve Azeriler: Aralarındaki Benzerlikler
Şimdi gelelim asıl soruya: “Ahıska Türkleri Azeri mi?” Bu soruyu sormak kadar, yanıtını anlamak da biraz karmaşık olabilir. Benim gibi gündelik hayatını sıradan bir şekilde yaşayan biri, “Zaten Azerbaycan’dan gelen Türkler” diyebilir. Hatta bazen tanıştığınız bir Ahıska Türkü, Azerbaycan şarkılarını çok sever, Azerice kelimelerle Türkçeyi karıştırarak konuşur. Ama demek ki durum sadece bu kadar basit değil. Ahıska Türkleri, tarihi olarak Azerbaycan’dan farklı bir coğrafyada yaşamışlar. Fakat, dilleri ve kültürel bağları açısından Azerilerle birçok ortak noktaya sahipler. Yani, kimliksel olarak hem bağımsız bir halklar hem de Azerbaycan ile bir nevi kardeş halklar.
Beni düşündüren bir başka nokta ise, Ahıska Türkleri’nin kendi dilini ve kültürünü yaşatmakta gösterdiği çaba. Özellikle Türkiye’de ve Azerbaycan’da yaşayan Ahıska Türkleri, dillerini unutmamaya, geleneksel değerlerini yaşatmaya oldukça özen gösteriyorlar. Yani, hem bir yanda Azeri etkisi, hem de Ahıska’ya özgü gelenekler bir arada var. Peki, biz buna nasıl bakmalıyız? “Azeri” demek, sadece Azerbaycan’dan gelmek midir, yoksa bir kültürel kimlik midir? İşte bu sorunun yanıtı, biraz da kişisel bakış açımıza bağlı gibi geliyor bana.
Günümüzde Ahıska Türkleri ve Azeriler
Günümüzde ise, Ahıska Türkleri’nin ve Azerbaycanlıların bir arada yaşadığı şehirlerde, kültürel benzerlikler giderek artmış durumda. Özellikle Türkiye’de, Azerbaycanlılar ve Ahıska Türkleri çok yakın çevrelerde yaşıyor. Hatta bazen bir Azeri ile bir Ahıska Türkü arasındaki ayrım, farkedilmez bile. Türkçenin yanı sıra, Azerbaycan Türkçesi veya Ahıska Türkçesi konuşuluyor; ama bir bakıyorsunuz, hepsi aynı kökenden geliyor. Çoğu zaman, bir kültür festivalinde ya da yemek masasında bir Ahıska Türkü ile Azeri, hem dilde hem de kültürel alışkanlıklarda oldukça benzer hareket ediyorlar.
Benim aklıma da şu soru geliyor: Ya bu insanlar, bu kadar uzun zaman sonra, kimliklerini koruyarak ve kültürel bağlarını sürdürerek, bir gün tamamen aynı kimlikte birleşirlerse? Mesela, bir Ahıska Türkü ve bir Azeri, kültürel olarak ne kadar benzer olabilir? Türkiye’de yaşamaya başladıkları günden itibaren, büyük bir etkileşim yaşadılar. Ama tabii, bu etkileşim bazen kayboluyor, bazen de yeni nesille birlikte daha da güçleniyor.
Ahıska Türkleri’nin Geleceği: Birleşecekler Mi?
Şimdi bu durumu biraz da geleceğe taşıyalım. Ahıska Türkleri’nin Azerbaycan ile olan ilişkisi, özellikle genç nesiller için giderek daha da yakınlaşabilir. Birçok Ahıska Türkü ve Azerbaycanlı, aynı kültürel değerlere ve benzer bir geçmişe sahipler. Bunu gözlemlediğimizde, yakın gelecekte bu iki halk arasında daha fazla kaynaşma olabilir. Belki de bir gün, bizler, “Ahıska Türkü olmak ne demek?” diye sorduklarında, bu sorunun cevabı daha da belirsizleşir. Hem kimlik hem de kültür, zamanla daha soyut bir kavram haline gelebilir. Peki, o zaman biz hangi kimliğe sahip olacağız?
Bazen düşünüyorum, ya herkes bir gün “Biz Azeriyiz” veya “Biz Ahıskalıyız” demektense, daha farklı bir kimlik benimserse? O kadar çok benzerlik var ki, gerçekten de bizler “Türk” kimliğiyle daha çok birleşebiliriz. Ama tabii, bu sadece bir düşünce. Belki de her bir kültür kendi köklerini koruyarak, geleceğe dair birer değer taşır.
Sonuç Olarak
Yani, Ahıska Türkleri ve Azeriler arasındaki ilişki karmaşık ama bir o kadar da ilginç. Benim de hayatımda gözlemlediğim kadarıyla, her iki halk da birçok ortak kültürel değeri paylaşıyor ve zamanla birbirlerine daha yakınlaşıyorlar. Ama tam olarak bir “Azeri” diyemeyiz, çünkü Ahıska Türklerinin kimliği kendine özgü bir geçmişe sahip. Belki de doğru soru şu olmalı: “Kimlikler arası bu etkileşim, bizi nasıl şekillendiriyor?”