Keşideci Sorumsuzluk Kaydı Koyabilir Mi? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir Bakış
Keşideci Sorumsuzluk Kaydı Nedir?
Toplumsal yaşamda “keşideci sorumsuzluk kaydı koymak” terimi, genellikle sorumsuzluk veya yasal sorumluluklardan kaçmak amacıyla kullanılan bir kavram olarak karşımıza çıkar. Bu tür kaydın, toplumda farklı gruplar üzerinde yarattığı etkiler ve bu etkilerin nasıl şekillendiği ise çoğu zaman göz ardı edilir. Özellikle toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında, bu tür kaydın kimin, nasıl ve hangi şartlar altında bu kaydı koyacağı sorusu önemli bir tartışma alanı oluşturuyor.
Peki, gerçekten herkes keşideci sorumsuzluk kaydı koyabilir mi? Örnekler ve deneyimler üzerinden, bu soruyu toplumsal bir perspektiften incelemek, toplumda adalet ve eşitlik anlayışını ne kadar derinden etkileyebileceğini anlamamıza yardımcı olacaktır.
Toplumsal Cinsiyet ve Keşideci Sorumsuzluk Kaydı
Günlük hayatta sıklıkla karşılaştığımız sahnelerden biri de toplu taşımada, sokakta ya da işyerinde karşılaştığımız “görünmeyen” sorumluluklardır. Bir kadının işyerinde ya da toplu taşımada yaşadığı deneyimle bir erkeğin yaşadığı deneyim arasında büyük farklar olabilir. Kadınların yaşadığı cinsiyetçi tutumlar, bazen bu sorumluluklardan kaçma ya da bu sorumlulukların üzerlerine yüklenmesini engelleme hakkının bir şekilde ihlal edilmesine neden olabilir.
Bir gün İstanbul’da, işe giderken otobüste sıkışık bir alanda bir kadın yolcunun, duraklarda sık sık dikkatlice bakarak yerinden kalkması gerektiğine şahit oldum. Birkaç adam, ona koltuk vermezken, aynı gruptan bir erkek, anında oturacak bir yer buldu. Kadının bakışlarıyla, bu tür “görünmeyen” sorumlulukların nasıl bir biçimde kadına dayatıldığını fark ettim. Toplumun ona uyguladığı “görünmeyen” sorumluluklar, aslında keşideci sorumsuzluk kaydını koyamayan kadınların karşılaştığı bir tür durumdur. Cinsiyetine dayalı bu fark, kadının toplumsal sorumluluklarını yerine getirmesini engellemekle kalmaz, aynı zamanda bu sorumlulukların ona zorla yüklenmesine yol açar.
Bu durumu “keşideci sorumsuzluk kaydı koyma” olgusuyla bağladığımızda, kadınların çoğu zaman kendilerine tanınan alanları aşarak toplumda kalabilmek için, kendi sorumluluklarını yerine getirmek zorunda kaldıklarını görürüz. Bu, gerçekten çok büyük bir haksızlık. Kadınların toplumsal sorumlulukları, sıklıkla fark edilmeden, onlara yıkılırken, aynı sorumluluk erkekler için daha hafifletilmiş bir biçimde sunulabilir.
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Keşideci Sorumsuzluk Kaydı
Toplumsal çeşitlilik, toplumda farklı kimliklerden, etnik kökenlerden ve sınıflardan gelen bireylerin varlığı anlamına gelir. Ancak, bu çeşitliliğin tam anlamıyla kabul edilmediği toplumlarda, bu bireylerin kendi haklarına sahip olabilmesi ve “keşideci sorumsuzluk kaydı” koyabilmesi oldukça zorlaşır.
Geçtiğimiz hafta, Eskişehir’de yaşadığım bir örneği hatırlıyorum. Bir mahalle toplantısında, kadınlar ve erkekler arasında farklı sorumluluklar üzerinden yapılan bir tartışma vardı. Bir kadının önerisi, mahalledeki tüm bireylerin eşit bir şekilde karar alma sürecine katılmasıydı. Ancak, erkekler tarafından sürekli olarak “bu işlerin kadınlara ait olmadığı”na dair bir anlayışla karşılaştı. Kadın bu durumda kendi düşüncesini savunmaya çalışırken, sürekli bir dışlanma hissiyatı yaşıyordu. Bu dışlanma, ona, toplumsal cinsiyet normlarına uymadığı için sosyal sorumlulukları, kimliğinden dolayı dayatılıyordu.
Toplumsal çeşitlilik ve sosyal adalet açısından bakıldığında, keşideci sorumsuzluk kaydı koymak isteyen bireylerin karşılaştığı engeller, genellikle sınıfsal, etnik ya da cinsiyet temelli ayrımcılıklardan kaynaklanır. Örneğin, bir azınlık grubunun bireyi, başkalarının sıklıkla kolayca erişebileceği imkânlardan dışlanır ve bu dışlanma, onların kendi haklarını savunmasını zorlaştırabilir. Bu durumda “sosyal sorumluluk” kavramı sadece devletin değil, toplumun kendisinin de belirlediği çerçevelere hapsolur. Toplumda öne çıkan bir grubun “keşideci sorumsuzluk kaydı” koyma hakkı, azınlıkta olanlar için adeta bir hayal haline gelir.
Keşideci Sorumsuzluk Kaydı Koyabilir Mi? Sorusu Üzerinden Sonuç
Sonuçta, keşideci sorumsuzluk kaydı koyabilmek, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında herkesin aynı fırsatlara sahip olduğu bir toplumda mümkün olacaktır. Ancak şu an için çoğu zaman bu fırsatlara ulaşamayan grupların varlığını göz ardı etmek, toplumsal bir adaletsizlik yaratır.
Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, bir grup birey kendi hakları, sorumlulukları ve kimlikleri açısından sürekli engelleniyor. Keşideci sorumsuzluk kaydı koyabilme hakkı, toplumda herkese eşit bir şekilde tanınmadıkça, bu tür engelleri aşmak neredeyse imkansız olacaktır.
Sokakta, işyerinde, toplu taşımada gördüğüm manzaralar, bu eşitsizlikleri net bir şekilde gözler önüne seriyor. Herkesin haklarına saygı duyulmuş, eşit fırsatlar sunulmuş bir toplumda, bu sorular daha anlamlı hale gelecektir. Ve belki o zaman, keşideci sorumsuzluk kaydı koymak bir ayrıcalık değil, herkesin hakkı olacaktır.